Plasentadan (Wharton’s Jelly) Elde Edilen Muse MSC Kök Hücre Kaynaklı Eksozomlar – 100 Milyar

Eksozomlar Nedir?

Eksozomlar, hücreler tarafından üretilen; nükleik asitler, proteinler, lipitler ve metabolitler taşıyan hücre dışı veziküllerdir. Sağlık ve hastalık süreçlerinde yakın ve uzak hücreler arası iletişimde rol oynayabilen bu yapılar, hücre biyolojisinin farklı yönleriyle ilişkilendirilmektedir.

Eksozomlar, çapları değişkenlik gösterebilen membran yapılı hücre dışı veziküllerdir. Eksozomların; bağışıklık hücreleri, B hücreleri, T hücreleri, mast hücreleri, dendritik hücreler, nöral hücreler, epitel hücreleri, endotel hücreleri, embriyonik hücreler, kanser hücreleri ve mezenkimal kök hücreler dahil olmak üzere birçok hücre tipi tarafından salgılandığı belirtilmektedir.

“Ekstraselüler vezikül – EV” terimi genel olarak eksozomlar, mikroveziküller ve apoptotik cisimcikler dahil olmak üzere çeşitli vezikül türlerini kapsar. Ancak “eksozom” kelimesi özellikle multiveziküler cisimcikler içinde oluşan vezikülleri ifade eder.

Eksozomlar, kaynak aldıkları hücrelerden önemli bilgiler ve makromoleküller taşıyabilir. Bu nedenle hücreler arası iletişimde önemli bir rol oynadıkları düşünülmektedir. Bu makromoleküller; çeşitli proteinler, enzimler, transkripsiyon faktörleri, lipitler, hücre dışı matriks proteinleri, reseptörler ve nükleik asitlerden oluşabilir.

Odak noktası, Avrupa Regülasyonu No. 726/2004 ve Direktif No. 2001/83/EC’ye uygun şekilde kişisel terapiye yönelik ilaç preparatı üretimi kapsamında değerlendirilen Muse MSC kök hücrelerinden elde edilen eksozomlardır.

Kan hücrelerinden veya farklı hücre tiplerinden ya da insan vücut sıvılarından elde edilen diğer eksozomlar, rejeneratif tıp açısından aynı kapsamda değerlendirilmeyebilir. Bu tür eksozomlar, canlı organizmadaki süreçlere ilişkin laboratuvar bilgisi taşıyabilir; ancak kendini yenileme süreçlerinde aynı şekilde rol aldıkları düşünülmeyebilir.

Eksozom tedavisi düşünen kişilerin, kaynağı belirsiz eksozomlar yerine kök hücrelerden elde edilen eksozomlar hakkında uzman görüşü alması önerilmektedir. Olası terapötik etki açısından ürünün kaynağı ve üretim standardı önemli bir değerlendirme kriteridir.

Eksozom uygulaması hekim tarafından reçete edilebilir ve damar içi, kas içi veya deri altı uygulama şeklinde yapılabilir. Amaçlar ve uygulama protokolleri, tedaviyi planlayan hekimin değerlendirmesine bağlıdır.

Kök Hücre Sekretomu Nedir?

Bilimsel olarak sekretom, kök hücrelerin dış ortama salgıladığı tüm maddelerin bütünü olarak tanımlanır. Bu yapı; mikroveziküller, eksozomlar, proteinler, sitokinler, hücresel haberci moleküller, hormon benzeri maddeler ve immüno-modülatör maddeleri içerebilir.

Güncel bilimsel yaklaşımlara göre, bugüne kadar yapılan klinik çalışmalarda kök hücrelerle ilişkilendirilen etkilerin yalnızca hücrelerin kendisinden değil, aynı zamanda hücreler tarafından salgılanan veziküller, protein molekülleri ve sitokinler gibi diğer maddelerden de kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Dış ortama salgılanan bu maddeler genel olarak “sekretom” olarak adlandırılır. Sekretom içerisindeki hangi maddelerin gerçek etkileri ortaya çıkardığı ise büyük ölçüde araştırma konusu olmaya devam etmektedir.

Bu kapsamda ele alınan eksozomlar, donör Muse MSC mezenkimal kök hücrelerinden elde edilmektedir.

Eksozomlar, ortalama 50–100 nanometre çapında olan EV alt grubudur. Eksozom biyogenezi, endozomlardaki oluşum süreçlerini ve diğer hücre içi veziküller ile organellerle etkileşimlerini içerir. Bu süreçler, eksozomların nihai içeriğini oluşturur. Eksozomların farklı bileşenleri; nükleik asitler, proteinler, lipitler, amino asitler ve metabolitleri içerebilir ve bu içerik hücresel kökenlerini yansıtabilir. Farklı hastalık süreçlerinde eksozomlar, değişen hücresel veya doku durumlarına ilişkin bilgi sağlayabilen yapılar olarak araştırılmaktadır.

MSC, yani mezenkimal kök hücrelerden elde edilen eksozomların; rejeneratif ve neovasküler etkiler, antiapoptotik, anti-remodeling ve antiinflamatuvar özellikler bakımından hücre tedavisine benzer olumlu sonuçlar gösterebileceği bildirilmektedir. Ebeveyn hücreleriyle karşılaştırıldığında eksozomların daha düşük immünojenisite ve tümör oluşumu riski taşımaması gibi bazı avantajlara sahip olabileceği belirtilmektedir. Son dönemde, etkinlik ve stabilitelerini artırmaya yönelik yeni yaklaşımlar geliştirilmiştir. Bunlar arasında uygulama öncesi koşullandırma, MSC kaynaklı eksozomların kullanımı veya hedefli ilaç taşıma sistemi olarak değerlendirilmesi yer almaktadır.

MSC kaynaklı eksozomların immüno-modülatör ve antiinflamatuvar etkiler gösterebileceği, bu etkilerin sinir dokusu hasarının azaltılmasıyla ilişkilendirilebileceği belirtilmektedir. MSC kaynaklı eksozomların immüno-modülatör etkisi, eksozomal miRNA’larla olan etkileşimleriyle açıklanmaktadır. Bu eksozomların makrofajları M0 ve M1 fenotiplerinden M2 fenotipine dönüştürebileceği ifade edilmektedir. Ayrıca M2 ile ilişkili TGF-β ve IL-10 gibi sitokinlerin salgılanmasını artırabileceği, M1 ile ilişkili IL-6, IL-12 ve TNF-α seviyelerini ise azaltabileceği bildirilmektedir.

Son birkaç on yılda, mezenkimal kök hücrelerden elde edilen eksozomlar, yani MSC-Exs, rejeneratif tıp alanında terapötik bir araç olarak önemli ilgi görmüştür. Eksozomlar, hücreler arası iletişimde rol oynayan hücre dışı veziküllerdir. Stres yanıtı, yaşlanma, anjiyogenez, hücresel farklılaşma ve hücreler arası iletişim gibi çeşitli süreçlerde araştırılmaktadır.

Özetle, MSC-Exosomes, kök hücre kullanımı olmadan dahi rejeneratif tıp alanında eksojen kimyasalların ve biyomoleküllerin taşınması yoluyla akıllı bir ilaç taşıma yaklaşımı olarak değerlendirilebilir.

MSC-Exosomes, sentetik nanopartiküller, lipozomlar, tek moleküller ve hücrelerle karşılaştırıldığında birçok potansiyel terapötik avantaja sahip olabilir. Bu avantajlar; daha küçük boyut, daha düşük karmaşıklık, çekirdek içermemesi nedeniyle neoplastik dönüşüm riskinin önlenmesine yardımcı olabilmesi, artmış stabilite, daha kolay üretim, daha uzun saklama potansiyeli ve protein, küçük molekül veya RNA yüklenerek biyomolekül taşınmasına olanak sağlaması gibi özelliklerden kaynaklanmaktadır.

MSC eksozomları, farklı antikorları veya yüzey reseptörlerini gösterecek şekilde modifiye edilebilir. Bu sayede terapötik yüklerin belirli organlara, dokulara ve hücrelere taşınması araştırılmaktadır. Ayrıca MSC eksozomları, birçok biyolojik molekül türünü taşıyabildiği için aynı anda farklı terapötik yaklaşımlarda rol alabilecek yapılar olarak değerlendirilmektedir. Bu özellik, geleneksel küçük moleküllerle aynı şekilde elde edilemeyebilir.

Bu nedenle eksozomların moleküler mekanizmaları, rejeneratif tıp ve eksozom araştırmaları alanındaki güncel gelişmeler kapsamında incelenmektedir. Ayrıca hastalık, yaralanma veya kronik durumlar sonrası doku yenilenmesiyle ilişkili potansiyel terapötik yaklaşımlar araştırılmaktadır.

Eksozom Terapisi Nedir?

Eksozom terapisi; damar içi, kas içi veya deri altı kullanım için değerlendirilen küçük veziküller olan eksozomların kullanımını içerir. Bu uygulamalar, Avrupa Regülasyonu No. 726/2004 ve Direktif No. 2001/83/EC kapsamında onay süreçleriyle ilişkilendirilebilmektedir.

Bu eksozomlar; proteinler, nükleik asitler ve lipitler dahil olmak üzere çeşitli biyomoleküller içerebilir. Bu biyomoleküller, belirli hücrelere yönlendirme ve istenen biyolojik yanıtı oluşturma amacıyla araştırılmaktadır. Eksozom terapisi, farklı potansiyel uygulamalar için değerlendirilen yeni bir tıbbi yaklaşım olarak ele alınmaktadır.

Eksozom terapisine olan ilgi giderek artmaktadır. Avrupa Birliği kapsamında, Avrupa Direktifi No. 2001/83/EC’ye uygun olarak kişiye özel tedaviye yönelik, belirli hastalar için üretilen tıbbi ürünler kapsamında değerlendirilen üretim süreçleri bulunmaktadır.

Birçok hekim, eksozom uygulamalarının potansiyel faydaları olabileceğini düşünmektedir. Bu yaklaşım, mezenkimal kök hücre tedavileri ve eksozomlar arasındaki olası ilişkiyi inceleyen araştırmalardan kaynaklanmaktadır.

Eksozomlar, mezenkimal kök hücreler tarafından doğal olarak salınır. MSC’lerin, insan vücudundaki hücreler arasında en yüksek miktarda eksozomla ilişkilendirilen hücrelerden biri olduğu belirtilmektedir.

Potansiyel Terapötik Uygulamalar

Kök hücreler, hasarlı doku ve organların onarımı ve yenilenmesi dahil olmak üzere geniş bir tıbbi uygulama alanında potansiyel kullanımları açısından araştırılmaktadır. Eksozomlar ise vücuttaki belirli hücrelere terapötik moleküllerin taşınması için potansiyel bir araç olarak incelenmektedir. Otoimmün hastalıklar, nörodejeneratif hastalıklar, kardiyovasküler hastalıklar ve daha birçok durum için potansiyel bir yaklaşım olarak araştırılmaktadır.

Eksozom Terapisine İlgi Neden Artıyor?

James R. Edgar ve çalışma arkadaşları tarafından 2016 yılında yapılan bir çalışmaya göre, eksozom terapisine olan ilginin artmasının birkaç nedeni olabilir:

Eksozomların, insan vücudundaki hücreler arasında iletişim kurulmasına ve makromoleküller ile sinyallerin aktarılmasına aracılık edebileceği düşünülmektedir.

Eksozomların; proteinler, lipitler, mRNA, miRNA ve DNA’nın taşınmasında rol oynayabileceği belirtilmektedir.

Eksozomların, sentetik polimerler yerine hücre membranlarından oluşmaları nedeniyle ilaç taşıyıcı vektörler olarak araştırıldığı ifade edilmektedir. Bu özellikleri sayesinde vücut tarafından daha iyi tolere edilebilecekleri düşünülmektedir.